Suhas Kirloskar Blog Gata Rahe...

फैज़ अहमद 'फैज़'   यांनी "आये कुछ अब्र" या गझल मध्ये मैफिलीचा माहोल कसा असावा याचे वर्णन केले आहे. त्या गझलचा अर्थ आधी समजून घेऊ आणि नंतर ही गझल अनेक गायकांनी कशी पेश केली आहे याचा लुत्फ घेऊ.  गझलच्या व्याकरणानुसार ही उत्तम गझल आहे.  गझलची दुसरी ओळ ".......आब आये" याने संपते. मद्यसेवनाने सुरू झालेली गझल पुढे प्रेयसीची आस व्यक्त करत वेगळ्या वळणावर जाते आणि जीवनात यशस्वी होण्याचा मार्ग दाखवते.   प्रत्येक शेर मधली दुसरी ओळ पहिल्या ओळीच्या अर्थाशी विरोधाभास दर्शवणारी आहे.   फैज अहमद फैज यांचे हेच तर कौशल्य. मदिरासेवन हे काही घटा घटा घाई गडबडीत उरकण्याचे कर्मकांड नव्हे.   त्याला एक माहोल असावा, शौकियाना अंदाज असावा आणि गप्पांच्या मैफलीत काही शेर-शायरी-गाना-बजाना शब्दांकडे लक्ष देऊन ऐकण्या-ऐकवण्याचा मौका शोधणारे रसिक "बसलेले" असावेत.....घरी कोणीतरी वाट पहात आहे याची शुद्ध नसावी, वेळेचे बंधन नसावे.  विमानाचे टेक ऑफ आणि हेलिकॉप्टरचे उडणे यातला फरक समजणारे यार असावे. आये कुछ अब्र कुछ शराब आये उसके बाद आये जो अज़ाब आये [अब्र = cloud , अज़ाब=...

सहसा संगीतातला नवीन प्रकार ऐकायला आपली सुरुवात होते ती लोकप्रिय काय असेल ते कानावर पडल्यावर.  गझलच्या बाबतीत माझेही असेच झाले...सिनेसंगीतामधील गझल ऐकल्या. अर्थमधील गाणी आवडली, उमराव जान सारख्या सिनेमातील काही शायरी समजायला लागली पण तो आपला प्रांत नव्हे असे वाटायचे.  त्यानंतर निकाह चित्रपटामुळे गुलाम अली यांची ओळख झाली.  चुपके चुपके रात दिन आंसू बहाना याद ही गझल पॉझेस, तबल्याची साथ आणि एकूणच त्यामुळे होणारा माहोल यामुळे आवडली.  नंतर माझा भाऊ सुधीर किर्लोस्कर याने गझल अभ्यासपूर्वक ऐकायला सुरुवात केली आणि नंतर त्याने “कहेना उसे” ही कॅसेट आणली, उर्दू-मराठी डिक्शनरी आणली आणि त्यातल्या गझलचा अर्थ सांगण्यास सुरुवात केली.  मेहदी हसन यांच्या एकसे एक गझल.  आधी त्यातले संगीत फार हळूवार असल्यामुळे आवडले म्हणजे धून आवडल्या.  अर्थ समजायला लागल्यावर डोळे उघडले आणि प्रचिती आली कि खरी गझल ती हीच......  खुली जो आंख तो........ तू आयुष्यात आलीस ते दिवस किती सुंदर होते.  ते प्रेम, त्या आणाभाका....आयुष्यभर साथ न सोडण्याच्या. ते दिवस स्वप्नातीत होते....

रागांचा परिचय त्यांच्या जवळचे राग ओळखत करता येतो हे सांगताना श्री राजीव साने यानी भुपेश्वरी रागाचा परिचय अलिकडेच करून दिला. भूप रागाचे स्वर -  आरोह - सा रे ग प ध सा अवरोह - सा ध प ग रे सा भूप रागावर आधारीत गाणी - सायोनारा, ज्योती कलश झलके, पंछी बनू उड़ती फिरू, कांची रे कांची रे....... भूप रागातला ध कोमल केला तर भूपेश्वरी राग होतो. या रागावर आधारीत एक अप्रतीम ग़ज़ल मेहदी हसन यानी संगीतबद्ध केली आहे आणि गायली आहे. गजलचा परिचय हिंदी चित्रपट संगीत, गुलाम अली, जगजीत सिंग असा झाल्यावर जेव्हा मेहदी हसन यांना अर्थ आणि चाल लक्षात घेऊन ऐकले तेव्हा समजले की खरी गजल ती मेहदी हसन यांचीच. गजलच्या अर्थाप्रमाणे निवडलेला राग, त्याचे भावपूर्ण सादरीकरण आपल्याला त्या माहोल मधें घेऊन जाते. रागाचे स्वरूपही ते सुंदररित्या उलगडून दाखवतात. भूप रागात ध कोमल लावला जातो, त्या ध मुळेच पूर्ण गाण्याचा माहोल बनतो. बिछडण्याचे दुःख मेहदी हसन यानी ध लावताना अधिक गहिरे केले आहे. अर्थात एकूण भूपेश्वरी रागातील स्वर या गझल मधील भाव समजावून सांगतात, ते संगीतकार मेहदी हसन आणि गायक मेहदी हसन या दोघांचे कौशल्य आहे...